თბილისი

ალბათ, გაიგეთ, რომ 2 დღის წინ ცაზე ლურჯი მთვარე გამოჩნდა. თუ ცაზე დანახვა ვერ შეძელით, სურათებს მაინც ნახავდით სოციალურ ქსელში. ამავდროულად, არბათ, ერთხელ მაინც გსმენიათ ცნობილი ინგლისური გამოთქმა Once in a blue moon, რომელსაც ადამიანები მაშინ იყენებენ, როცა რაიმე ძალიან იშვიათ, თითქმის შეუძლებელ მოვლენაზე საუბრობენ. მაგრამ რა არის სინამდვილეში ლურჯი მთვარე? მართლა იღებება თუ არა ჩვენი ბუნებრივი თანამგზავრი ლურჯ ფერად, თუ ეს უბრალოდ ლამაზი მეტაფორაა?

მოდით, ერთად გავარკვიოთ ამ მომხიბვლელი ასტრონომიული ფენომენის საიდუმლო.

რა არის ლურჯი მთვარე? სინამდვილეში, უმეტეს შემთხვევაში, ლურჯი მთვარე სულაც არ არის ლურჯი. ის ჩვეულებრივი, მოვერცხლისფრო-თეთრი ან მოყვითალო სავსე მთვარეა. ასტრონომიაში ამ ტერმინს ორი განსხვავებული განმარტება აქვს.

კალენდარული ლურჯი მთვარე: ეს არის ყველაზე გავრცელებული ვერსია. ვინაიდან მთვარის ფაზების ციკლი (ახალი მთვარედან სავსე მთვარემდე) 29.5 დღეს გრძელდება, ხოლო კალენდარული თვეები (თებერვლის გარდა) 30 ან 31 დღიანია, დროთა განმავლობაში გროვდება „ზედმეტი“ დღეები. შედეგად, დაახლოებით ყოველ 2.7 წელიწადში ერთხელ, ერთ კალენდარულ თვეში ორი სავსე მთვარე გვხვდება. სწორედ ამ მეორე სავსე მთვარეს უწოდებენ „ლურჯ მთვარეს“.

სეზონური ლურჯი მთვარე: ეს უფრო ძველი, ტრადიციული განმარტებაა. წელიწადის თითოეულ სეზონს (გაზაფხული, ზაფხული, შემოდგომა, ზამთარი) ჩვეულებრივ სამი სავსე მთვარე აქვს. მაგრამ, როდესაც რომელიმე სეზონზე ოთხი სავსე მთვარე ფიქსირდება, რიგით მესამეს სეზონურ ლურჯ მთვარეს უწოდებენ.როდის ხდება მთვარე მართლაც ლურჯი? მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი კალენდარულია, ისტორიას ახსოვს შემთხვევები, როდესაც მთვარე ცაზე მართლაც ლურჯი ან მომწვანო ელფერით ანათებდა. ეს არ არის ასტრონომიული მოვლენა - ეს სუფთა წყლის ოპტიკური ილუზიაა, რომელსაც დედამიწის ატმოსფერო ქმნის.

მთვარის გასალურჯებლად ჰაერში უნდა მოხვდეს გარკვეული ზომის ნაწილაკები (დაახლოებით 1 მიკრონი — მილიმეტრის მეათასედი). ეს ნაწილაკები ფანტავენ წითელ შუქს და ატარებენ ლურჯს, რაც მთვარეს უჩვეულო ფერს აძლევს. ეს ხდება:

ვულკანის ამოფრქვევისას: ყველაზე ცნობილი შემთხვევა 1883 წელს, კრაკატაუს ვულკანის კატასტროფულ ამოფრქვევას უკავშირდება. ვულკანურმა ფერფლმა ატმოსფერო ისე გააჯერა, რომ ადამიანები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით თითქმის ორი წლის განმავლობაში ხედავდნენ ლურჯ მთვარეს და მწვანე მზის ჩასვლას.

მასშტაბური ტყის ხანძრების დროს: მაგალითად, 1950 წელს კანადაში, ალბერტას ჭაობიანი ტყეების ხანძრის შემდეგ, კვამლმა ცა ისე შეღება, რომ ამერიკასა და ევროპაში მთვარემ მკვეთრი ლურჯი ფერი მიიღო.რატომ „ლურჯი“ და არა სხვა ფერი?ტელევიზიისა და ინტერნეტის ეპოქამდე, ტერმინი „ლურჯი მთვარე“ ინგლისურ ენაში მე-16 საუკუნიდან ჩნდება. თავდაპირველად გამოთქმა „He would make xu believe the moon is blue“ (ის დაგაჯერებს, რომ მთვარე ლურჯია) ნიშნავდა აბსურდულ, აშკარად ტყუილ იდეას.

მოგვიანებით, ფერმერების ალმანახებში ამ ტერმინით აღნიშნავდნენ სეზონურ „ზედმეტ“ მთვარეს, რათა საეკლესიო დღესასწაულების (მაგალითად, აღდგომის) გამოთვლისას ქაოსი არ შექმნილიყო. შეცდომა, რის გამოც ტერმინმა დღევანდელი კალენდარული სახე მიიღო, 1946 წელს ჟურნალ Sky & Telescope-ის სტატიაში გაიპარა, თუმცა ეს შეცდომა იმდენად პოპულარული გახდა, რომ დღეს უკვე ოფიციალურ რეალობად იქცა.