თბილისი

მუსონური წვიმები მსოფლიოს არაერთ რეგიონში ყოველწლიურად განმეორებადი კლიმატური მოვლენაა, რომელიც განსაკუთრებით სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასთან ასოცირდება. თუმცა მუსონი მხოლოდ „ძლიერ წვიმას“ არ ნიშნავს. ეს არის სეზონური ქარების ცვლილებასთან დაკავშირებული დიდი მასშტაბის ამინდის სისტემა, რომელსაც შეუძლია რამდენიმე თვის განმავლობაში ნალექის მნიშვნელოვანი რაოდენობა მოიტანოს.

რა არის მუსონი?

მუსონი არის სეზონურად ცვალებადი ქარების სისტემა. მისი მთავარი მიზეზი ხმელეთისა და ოკეანის განსხვავებული გათბობა და გაცივებაა.

ზაფხულში ხმელეთი ოკეანეზე უფრო სწრაფად თბება. ამის გამო ხმელეთის თავზე ჰაერის წნევა მცირდება და ოკეანიდან უფრო ნოტიო ჰაერი ხმელეთისკენ გადაადგილდება. ეს ტენით მდიდარი ჰაერი მაღლა ადის, ცივდება და წარმოქმნის ღრუბლებსა და ძლიერ ნალექს.

ზამთარში ვითარება საპირისპიროა - ხმელეთი უფრო სწრაფად ცივდება და ქარების მიმართულებაც იცვლება. ამიტომ მუსონურ რეგიონებში ზაფხული ხშირად ძალიან ნოტიო და წვიმიანია, ზამთარი კი შედარებით მშრალი.

რატომ არის მუსონური წვიმები ასეთი ძლიერი?

მუსონურ სეზონზე ოკეანიდან დიდი რაოდენობით ტენიანი ჰაერი ხმელეთისკენ მიედინება. როდესაც ეს ჰაერი მთიან რელიეფს ხვდება, იძულებით მაღლა იწევს, რაც ღრუბლების წარმოქმნასა და ნალექის გაძლიერებას უწყობს ხელს.

შედეგად, ზოგიერთ რეგიონში რამდენიმე დღეში იმდენი წვიმა შეიძლება მოვიდეს, რამდენიც სხვა ადგილებში თვეების განმავლობაში მოდის.

ამიტომ მუსონური წვიმები ხშირად დაკავშირებულია უეცარ წყალდიდობებთან, მდინარეების ადიდებასთან, მეწყერებთან და გზებისა და ინფრასტრუქტურის დაზიანებასთან.

სად არის მუსონები ყველაზე გავრცელებული?

მუსონური კლიმატი განსაკუთრებით დამახასიათებელია ინდოეთის, ბანგლადეშის, ნეპალის, პაკისტანის, ტაილანდის, ვიეტნამისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა ქვეყნების დიდი ნაწილისთვის.

ტაილანდში, მაგალითად, წვიმიანი სეზონი მნიშვნელოვანწილად სამხრეთ-დასავლეთ მუსონთან არის დაკავშირებული. ამ პერიოდში ქვეყნის დიდ ნაწილში ნალექის რაოდენობა მნიშვნელოვნად იზრდება.

მუსონი მხოლოდ საფრთხე არ არის

მიუხედავად იმისა, რომ ძლიერი მუსონური წვიმები ხშირად წყალდიდობებსა და სტიქიურ უბედურებებთან ასოცირდება, ისინი მილიონობით ადამიანისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.

მუსონური ნალექი ავსებს მდინარეებსა და წყალსაცავებს, უზრუნველყოფს სასმელი და სარწყავი წყლის მარაგს და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სოფლის მეურნეობისთვის. სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში სოფლის მეურნეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ სეზონურ ნალექზეა დამოკიდებული.

ამიტომ პრობლემა მხოლოდ „ბევრი წვიმა“ არ არის. საფრთხე განსაკუთრებით მაშინ იზრდება, როდესაც ნალექი უჩვეულოდ ინტენსიური ან ხანგრძლივია, ნიადაგი უკვე გაჯერებულია წყლით და მდინარეებსა და ქალაქის სადრენაჟო სისტემებს დამატებითი წყლის გატარება აღარ შეუძლიათ.

მუსონი თავისთავად სტიქიური უბედურება არ არის. პირიქით, ის ბუნებრივი კლიმატური ციკლია და მრავალი ქვეყნისთვის აუცილებელ წყალს უზრუნველყოფს. პრობლემა მაშინ ჩნდება, როდესაც მუსონური სეზონის დროს ნალექის ინტენსივობა განსაკუთრებით მაღალია ან წვიმა ხანგრძლივად გრძელდება. ასეთ შემთხვევაში იზრდება წყალდიდობისა და მეწყერის რისკი.

სწორედ ამიტომ მეტეოროლოგები მუსონური სეზონის დროს მხოლოდ წვიმის რაოდენობას კი არა, მის ინტენსივობას, ხანგრძლივობას, მდინარეების დონეს, ნიადაგის ტენიანობასა და მოსალოდნელ ახალ ნალექსაც აკვირდებიან.