თბილისი

აპრილი ცვალებადი ამინდებითაა ცნობილი, თუმცა ბოლო წლებში ამ თვის ერთ-ერთ სავიზიტო ბარათად „ტალახიანი წვიმები“ იქცა. ეს ფენომენი განსაკუთრებით ხშირია ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში (იტალია, საბერძნეთი, ესპანეთი), თუმცა საჰაერო მასების გადაადგილების გამო, ის რეგულარულად აღწევს კავკასიამდეც, მათ შორის საქართველომდე.

საქართველოში ამ მოვლენას ყველაზე ხშირად ქვეყნის სამხრეთ და დასავლეთ რეგიონებში ვაწყდებით, რადგან სწორედ აქედან შემოდის აფრიკული თბილი მასები. აპრილი ამ მხრივ გამორჩეულია, რადგან გაზაფხულზე ატმოსფერული ცირკულაცია აქტიურდება და უდაბნოებიდან მტვრის დიდი ნაკადების „გამოტყორცნა“ უფრო ინტენსიურად ხდება.

საინტერესოა, რომ ტალახიანი წვიმა არ არის მხოლოდ „ჭუჭყიანი წყალი“. ეს არის რთული მეტეოროლოგიური პროცესის შედეგი, რომელსაც მეცნიერულად ატმოსფეროში მყარი ნაწილაკების სველი დალექვა ეწოდება.

პროცესი რამდენიმე ეტაპისგან შედგება. აფრიკის ჩრდილოეთით ძლიერი ქარები უდაბნოს ზედაპირიდან წევენ ტონობით უმცირეს ნაწილაკს (ქვიშას, თიხას, მტვერს). ეს ნაწილაკები აღწევენ ატმოსფეროს მაღალ ფენებში (2-5 კმ სიმაღლეზე) და „საჰაერო მდინარეების“ საშუალებით ათასობით კილომეტრს გადიან. როდესაც მტვრიანი ღრუბელი ხვდება წვიმის ფრონტს, წყლის წვეთები მტვრის გარშემო კონდენსირდება. წვეთი მიწაზე დაცემისას ორთქლდება, მასში არსებული მინერალური მტვერი კი ზედაპირზე ლაქის სახით რჩება.

მიუხედავად იმისა, რომ ტალახიანი წვიმა ვიზუალურად დისკომფორტს ქმნის, ბუნებისთვის მას დიდი სარგებელი მოაქვს. მას "ბუნებრივ სასუქსაც" უწოდებენ. უდაბნოს მტვერი მდიდარია მინერალებით (რკინა, ფოსფორი). როდესაც ის მიწაზე ილექება, მცენარეებისთვის ერთგვარი ბუნებრივი ვიტამინის როლს ასრულებს. მეორე მხრივ, მტვრის ნაწილაკები, რომლებიც ოკეანეში ჩადის, კვებავს ფიტოპლანქტონს, რაც მთელი საზღვაო ეკოსისტემისთვის სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა.

აქვე ჩნდება კითხვა - არის თუ არა ის საშიში? ჯანმრთელი ადამიანისთვის ეს მოვლენა საშიში არ არის. თუმცა, როდესაც ატმოსფეროში მტვრის კონცენტრაცია ძალიან მაღალია (რასაც ხშირად მოყვითალო ან ნარინჯისფერი ცა ახლავს), ალერგიული ადამიანებისა და ასთმის მქონე პირებისთვის რეკომენდებულია გარეთ ყოფნისგან თავის შეკავება, რადგან ჰაერში შეწონილმა ნაწილაკებმა შესაძლოა სასუნთქი გზების გაღიზიანება გამოიწვიოს.

აქვე გიზიარებთ ერთ საინტერესო ფაქტსაც - საჰარის მტვერი ყოველწლიურად დაახლოებით 28 მილიონ ტონა მინერალურ ნივთიერებას აწვდის ამაზონის ჯუნგლებს. ეს ნიშნავს, რომ მსოფლიოს უდიდესი ტყის არსებობა ნაწილობრივ სწორედ იმ უდაბნოზეა დამოკიდებული, რომელიც მისგან ოკეანითაა დაშორებული.