თბილისი

ტემპერატურა პლანეტაზე ერთ-ერთი უმთავრესი კლიმატური პარამეტრია, რომელიც განსაზღვრავს მის გეოგრაფიულ, ბიოლოგიურ და მეტეოროლოგიურ გარემოს. ტემპერატურა არ არის ერთფაქტორული მაჩვენებელი. მასზე ზემოქმედებს მრავალი ბუნებრივი და ზოგ შემთხვევაში ადამიანის მიერ გამოწვეული ფაქტორი.

მზის გამოსხივება

მთავარი ენერგიის წყარო, რომელიც გავლენას ახდენს პლანეტის ზედაპირის გათბობაზე, არის მზე. რაც უფრო ახლოსაა პლანეტა მზესთან, მით მეტი ენერგია აღწევს მის ზედაპირზე და, შესაბამისად, მით მაღალია ტემპერატურა. მაგალითად, მერკურის ტემპერატურა მზესთან სიახლოვის გამო ძლიერ ცვალებადია, ხოლო ნეპტუნზე სიცივე მზისგან მოშორებით ყოფნით აიხსნება.

ატმოსფეროს შემადგენლობა და სისქე

ატმოსფერო მოქმედებს როგორც თბური ბარიერი. ის ინახავს მზის ენერგიას. პლანეტებზე, რომლებსაც აქვთ მკვრივი და გაზით მდიდარი ატმოსფერო (მაგალითად, ვენერა), ტემპერატურა უფრო მაღალია, ვიდრე მათზე, რომელთაც სუსტი ატმოსფერო აქვთ ან საერთოდ არ აქვთ.

დამრეცობა მზის მიმართ ანუ განედობრივი მდებარეობა

დედამიწაზე ტემპერატურა იცვლება განედის მიხედვით. ეკვატორთან ახლოს მეტი ენერგია აღწევს, პოლუსებთან კი - ნაკლები. ეს განპირობებულია მზის სხივების დამრეცობით. პოლუსებთან ისინი უფრო დაბალ კუთხით ეცემა, რაც გათბობის ეფექტს ასუსტებს.

ზღვის დონიდან სიმაღლე

სიმაღლესთან ერთად ჰაერის სიმკვრივე და წნევა მცირდება, რაც იწვევს ტემპერატურის ვარდნას. ამიტომ მაღალმთიან რეგიონებში ტემპერატურა, როგორც წესი, დაბალია, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი შეიძლება ეკვატორთან ახლოს მდებარეობდნენ.

წყლის გავლენა

წყალი უფრო ნელა თბება და ცივდება, ვიდრე ხმელეთი. ამიტომ სანაპირო ზოლებში ტემპერატურა შედარებით სტაბილურია, ხოლო კონტინენტების შიგნით — უფრო მერყევი. ოკეანური დინებებიც მნიშვნელოვნად ცვლიან კლიმატს კონკრეტულ რეგიონებში.

ღრუბლიანობა

თეთრი ზედაპირები, როგორიცაა თოვლი ან ღრუბლები, არეკლავენ მზის სხივებს და ნაკლებად აცხუნებენ ზედაპირს. ამ ფენომენს ეწოდება ალბედო. მაღალი ალბედოს მქონე ზონებში ტემპერატურა დაბალია, მაშინ როცა მუქი ზედაპირები (მაგალითად ტყე ან ასფალტი) მეტ ენერგიას შთანთქავენ და ადგილობრივი ტემპერატურის ზრდას იწვევენ.

ადამიანის საქმიანობა

ბოლო ათწლეულებში ადამიანების მიერ გამოწვეული სათბურის გაზების (მაგ. CO₂ და მეთანი) დიდი რაოდენობით გამოყოფა ტემპერატურის გლობალურ მატებას იწვევს. ეს ტენდენცია ცნობილია, როგორც გლობალური დათბობა და მას აქვს მკვეთრი გავლენა კლიმატურ სისტემებზე.