თბილისი

2026 წლის შემოდგომა მსოფლიოში ჩვეულებრივზე თბილი ამინდის მაღალი ალბათობით იწყება. მთავარი მიზეზი კი ამჯერად არა მხოლოდ გლობალური დათბობის გრძელვადიანი ტენდენცია, არამედ ძლიერი El Niño-ს განვითარებაა, რომელიც უკვე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ოკეანეებსა და ატმოსფერულ ცირკულაციაზე.

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) უახლესი სეზონური პროგნოზის მიხედვით, ნოემბრამდე პერიოდში გლობალურად საშუალოზე მაღალი ტემპერატურის ალბათობაა, ხოლო ნალექების სურათი რეგიონების მიხედვით მკვეთრად განსხვავებული იქნება. ზოგან მოსალოდნელია ჭარბი ნალექი, სხვაგან კი გვალვის რისკი გაიზრდება.

ამასთან, პროგნოზები მიუთითებს, რომ El Niño-ს გაძლიერება შემოდგომის განმავლობაში გაგრძელდება და მისი პიკი დაახლოებით ნოემბერშია მოსალოდნელი. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან El Niño-ს ყველაზე ძლიერი გავლენა მსოფლიოს ამინდზე ხშირად სწორედ მისი განვითარების შემდგომ ეტაპებზე ვლინდება.

მთავარი ფაქტორი - ძლიერი El Niño

2026 წლის შემოდგომის გლობალური ამინდის პროგნოზში ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი ტროპიკულ წყნარ ოკეანეში მიმდინარე El Niño-ს ძლიერი ფაზაა.

IRI-ის მონაცემებით, Niño 3.4-ის ინდექსმა ივლისში +2.03°C-ს მიაღწია, ხოლო აგვისტოს შუა რიცხვებში კვირის მნიშვნელობამ +2.7°C-ს მიაღწია. ეს მიუთითებს, რომ El Niño სწრაფად ძლიერდება და შესაძლოა ძალიან ძლიერი მოვლენა გახდეს.

NOAA-ს აგვისტოს შეფასებით, ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს 2026 წლის შემოდგომასა და ზამთარში ძალიან ძლიერი El Niño-ს ალბათობა 90%-ზე მეტია. სააგენტოს პროგნოზში ასევე აღნიშნულია, რომ ოქტომბერ–დეკემბრის პერიოდში არსებობს 69%-იანი ალბათობა ისეთი ძლიერი მოვლენისა, რომელიც 1950 წლის შემდეგ ყველაზე ძლიერ El Niño-ებს გაუტოლდება ან გადააჭარბებს.

ეს არ ნიშნავს, რომ მთელი მსოფლიო ერთნაირად გათბება ან ყველგან გვალვა იქნება. პირიქით, El Niño სწორედ იმიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ ის ატმოსფერული ცირკულაციის გადანაწილებას იწვევს და სხვადასხვა რეგიონში ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებულ ამინდს ქმნის.

ევროპა - თბილი შემოდგომის მაღალი ალბათობა

ევროპისთვის არსებული პროგნოზები მიუთითებს, რომ 2026 წლის შემოდგომა საშუალოზე თბილი იქნება.

Copernicus-ის სეზონური პროგნოზში ტემპერატურა ევროპის თითქმის მთელ ტერიტორიაზე საშუალოზე მაღალია მოსალოდნელი. მკაფიოა სიგნალი დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, თუმცა ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებში პროგნოზის სიგნალი შედარებით სუსტია.

ეს განსაკუთრებით საინტერესოა 2026 წლის ზაფხულის ფონზე, როდესაც ევროპის არაერთმა ქვეყანამ უკვე გადაიტანა ექსტრემალური სიცხე, გვალვა და ტყის ხანძრები.

ნალექების მხრივ სურათი გაცილებით ნაკლებად ერთგვაროვანია. Copernicus-ის პროგნოზი სამხრეთ და დასავლეთ ევროპაში საშუალოზე ნოტიო შემოდგომისკენ იხრება, თუმცა მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ ევროპის ნალექების სეზონური პროგნოზი შედარებით ნაკლებად საიმედოა, ვიდრე ტემპერატურისა და ტროპიკული რეგიონების პროგნოზები.

აზია — გვალვისა და სიცხის რისკი ზოგიერთ რეგიონში

El Niño-ს კლასიკური გავლენის ერთ-ერთი მიმართულება სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაზე მოდის.

IRI-ის სექტემბერ–ნოემბრის პროგნოზში ნორმაზე ნაკლები ნალექის ალბათობა გაზრდილია ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ნაწილში და Maritime Continent-ის რეგიონში, რომელიც მოიცავს ინდონეზიასა და მის მიმდებარე კუნძულებს.

ინდოეთში ეს ტენდენცია უკვე აისახა მიმდინარე ამინდზე. ინდოეთის მეტეოროლოგიური სამსახურის პროგნოზით, სექტემბრის ნალექი საშუალოზე დაბალი იქნება, მას შემდეგ, რაც აგვისტოში ქვეყანამ 16%-იანი ნალექის დეფიციტი განიცადა. დაბალი ნალექი განსაკუთრებით პრობლემურია სოფლის მეურნეობისთვის.

ინდონეზიაში კი El Niño-ს გაძლიერება უკვე ხანძრების რისკთან არის დაკავშირებული. ქვეყნის ხელისუფლება აფრთხილებს, რომ სექტემბერში, როდესაც El Niño-ს პიკია მოსალოდნელი, ტყის ხანძრებთან ბრძოლა განსაკუთრებით რთული იქნება.

ავსტრალია - თბილი და ზოგიერთ რეგიონში მშრალი გაზაფხული

ავსტრალიაში სექტემბერი–ნოემბერი გაზაფხულის პერიოდია და ქვეყნის მეტეოროლოგიური ბიუროს უახლესი პროგნოზი აქაც საშუალოზე მაღალი ტემპერატურისკენ იხრება.

დღის ტემპერატურა საშუალოზე მაღალია მოსალოდნელი ტროპიკების სამხრეთით, ხოლო ღამის ტემპერატურის ზრდის ალბათობა თითქმის მთელ ქვეყანაშია.

ნალექების მხრივ კი მნიშვნელოვანი რეგიონული განსხვავებაა: სამხრეთ და აღმოსავლეთ ავსტრალიის ნაწილებში საშუალოზე ნაკლები ნალექია მოსალოდნელი, დასავლეთის დიდ ნაწილში კი - საშუალოზე მეტი. განსაკუთრებით საყურადღებოა სამხრეთ-აღმოსავლეთი ავსტრალია, სადაც ზოგიერთ რეგიონში უჩვეულოდ მშრალი გაზაფხულის ალბათობა 50–70%-ს აღწევს.

ავსტრალიამ უკვე დააფიქსირა რეკორდულად თბილი 2026 წლის ზამთარი: სიდნეიში ზამთრის საშუალო ტემპერატურა ისტორიაში ყველაზე მაღალი იყო. მეტეოროლოგები აღნიშნავენ, რომ ამას ხელი შეუწყო როგორც El Niño-მ, ისე გრძელვადიანმა კლიმატურმა დათბობამ.

სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკა - სრულიად განსხვავებული სცენარები

El Niño-ს გავლენა ამერიკის კონტინენტებზე განსაკუთრებით თვალსაჩინო შეიძლება გახდეს.

IRI-ის სექტემბერ–ნოემბრის პროგნოზი ნორმაზე ნაკლები ნალექის უფრო მაღალ ალბათობას აჩვენებს ცენტრალურ ამერიკაში, კარიბის ზღვის რეგიონში და ჩრდილოეთ სამხრეთ ამერიკაში. ასევე მშრალი სიგნალი ძლიერდება სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპიროსა და ჩილეს მიმართულებით.

ამის საპირისპიროდ, ნორმაზე მეტი ნალექის ალბათობა იზრდება აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთსა და სამხრეთ დაბლობებში, ასევე სამხრეთ ამერიკის ზოგიერთი რეგიონის, მათ შორის ურუგვაისა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე.

სამხრეთ ამერიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროსთვის El Niño განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. პერუს ხელისუფლება უკვე ემზადება ნოემბრიდან El Niño-ს გაძლიერებული გავლენისთვის და პროგნოზირებს ძლიერ წვიმებს, წყალდიდობებსა და მეწყრების საფრთხეს ქვეყნის არაერთ რეგიონში.

აფრიკა - ნალექების მკვეთრი კონტრასტები

აფრიკისთვის შემოდგომის პროგნოზი ერთგვაროვანი არ არის.

IRI-ის მონაცემებით, სექტემბერ–ნოემბერში ნორმაზე მეტი ნალექის ალბათობა იზრდება აფრიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთის ზოგიერთ ნაწილში, მაშინ როდესაც სამხრეთ აფრიკასა და მადაგასკარში ნორმაზე ნაკლები ნალექის ალბათობა შემოდგომიდან ზამთარშიც გრძელდება.

WMO-ს პროგნოზებიც მიუთითებს აფრიკის სხვადასხვა რეგიონს შორის მკვეთრ კონტრასტზე - დასავლეთ ნაწილში უფრო ნოტიო პირობების ალბათობაა, აღმოსავლეთ აფრიკის ზოგიერთ რაიონში კი უფრო მშრალი პირობებია მოსალოდნელი.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სასურსათო უსაფრთხოებისთვის, რადგან ნალექების სეზონური ცვლილება პირდაპირ აისახება სოფლის მეურნეობაზე და წყლის ხელმისაწვდომობაზე.