თბილისი

ევროპა ბოლო კვირებში რეკორდული სიცხის ტალღის ქვეშ იმყოფება. რამდენიმე ქვეყანაში ტემპერატურამ 40°C-ს გადააჭარბა, გაძლიერდა გვალვა, გაიზარდა ტყის ხანძრების რისკი და ჯანმრთელობისთვის საშიში პირობები შეიქმნა. ამ ფონზე ხშირად ისმის კითხვა – არის თუ არა ყველაფრის მიზეზი ელ-ნინო და როდის დასრულდება ეს კლიმატური მოვლენა?

მეცნიერების პასუხი ერთმნიშვნელოვანია: არა, ევროპის მიმდინარე ანომალიური სიცხის მთავარი მიზეზი ელ-ნინო არ არის. მისი გავლენა მსოფლიო კლიმატზე ნამდვილად მნიშვნელოვანია, თუმცა ევროპის ამჟამინდელ ექსტრემალურ სიცხეს სხვა ფაქტორები განაპირობებს.

რა არის ელ-ნინო? ელ-ნინო (El Niño) ბუნებრივი კლიმატური მოვლენაა, რომლის დროსაც წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში ზღვის ზედაპირის ტემპერატურა ნორმაზე მაღალი ხდება. ეს პროცესი ცვლის ატმოსფერულ ცირკულაციას და სხვადასხვა რეგიონში განსხვავებულ გავლენას ახდენს - ზოგან იწვევს გვალვას, ზოგან უხვ ნალექს, ზოგან კი ტემპერატურის მატებას.

მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის (WMO) შეფასებით, მოსალოდნელია, რომ ელ-ნინოს მოქმედების ეფექტი წლის მეორე ნახევარშიც შენარჩუნდება.

World Weather Attribution-ის მეცნიერებმა, რომლებმაც სპეციალური კვლევა ჩაატარეს, დაადგინეს, რომ ევროპის 2026 წლის ივნისის სიცხის ტალღა ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული კლიმატის ცვლილების გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნებოდა. მათი შეფასებით, მიმდინარე მოვლენაზე ელ-ნინოს მნიშვნელოვანი გავლენა არ გამოვლენილა.

ექსპერტების მიხედვით, მიმდინარე სიცხე რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობამ გამოიწვია:

• გლობალური დათბობა, რომელმაც ევროპის საშუალო ტემპერატურა მნიშვნელოვნად გაზარდა;
• ძლიერი და ხანგრძლივი ბლოკირებადი ანტიციკლონი (ე.წ. Heat Dome), რომელმაც ცხელი ჰაერი ევროპაში შეაკავა;
• საჰარის რეგიონიდან ცხელი ჰაერის მასების შემოდინება;
• გვალვა და გამომშრალი ნიადაგი, რომელიც მზის ენერგიის უფრო დიდ ნაწილს ჰაერის დამატებით გათბობაზე ხარჯავს და არა ტენის აორთქლებაზე.

თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, მიუხედავად იმისა, რომ ელ-ნინო ევროპის ამჟამინდელი სიცხის მთავარი მიზეზი არ არის, ის მაინც მნიშვნელოვანი კლიმატური ფაქტორია.

ელ-ნინო ზრდის დედამიწის საშუალო ტემპერატურას და მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში ზრდის ექსტრემალური ამინდის ალბათობას. WMO-ის შეფასებით, სწორედ კლიმატის ცვლილებისა და ელ-ნინოს ერთობლიობამ შეიძლება 2027 წელი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცხელ წლად აქციოს.

თუ როდის დასრულდება ელ-ნინომ, ეს კითხვა მეცნიერებისთვისაც ჯერ საბოლოოდ პასუხგაცემული არ არის.

WMO-ის უახლესი პროგნოზით, ელ-ნინოს გაგრძელების ალბათობა 2026 წლის ბოლომდე დაახლოებით 90%-ს აღწევს. მისი პიკური ინტენსივობა სავარაუდოდ წლის მეორე ნახევარში განვითარდება, რის შემდეგაც ეტაპობრივად დაიწყება შესუსტება. თუმცა ზუსტი თარიღის დასახელება ამ ეტაპზე შეუძლებელია, რადგან ელ-ნინოს ხანგრძლივობა ოკეანისა და ატმოსფეროს ურთიერთქმედებაზეა დამოკიდებული.

საინტერესოა, ნიშნავს თუ არა ელ-ნინოს დასრულება, რომ სიცხეც დასრულდება? არა. მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ელ-ნინოს დასრულება ავტომატურად არ ნიშნავს ექსტრემალური სიცხეების დასრულებას. კლიმატის ცვლილების გამო ევროპაში სიცხის ტალღები უფრო ხშირი, ხანგრძლივი და ინტენსიური ხდება. ამიტომ, ელ-ნინოს დასრულების შემდეგაც მაღალი ტემპერატურის ეპიზოდები კვლავ მოსალოდნელი იქნება, განსაკუთრებით ზაფხულის თვეებში.