თბილისი

სითბური გუმბათი (Heat dome) არის ექსტრემალური მეტეოროლოგიური მოვლენა, რომელიც ხასიათდება ატმოსფეროში მაღალი წნევის ვრცელი, სტატიკური სისტემის ჩამოყალიბებით. მარტივად რომ ვთქვათ, ეს არის უხილავი „თავსახური“ დედამიწის გარკვეულ ტერიტორიაზე, რომელიც ცხელ ჰაერს ბლოკავს და აქცევს მახეში, საიდანაც სითბო ვეღარ თავისუფლდება.

მისი ფორმირების პროცესი რამდენიმე ეტაპს მოიცავს:

• მაღალი წნევის ბლოკირება: ატმოსფეროს ზედა ფენებში წარმოიქმნება მაღალი წნევის ზონა, რომელიც აფერხებს ჰაერის მასების თავისუფალ მიმოქცევას. ის მოქმედებს როგორც ფარი და სხვა, შედარებით გრილ ან ნალექიან ამინდის სისტემებს (ქარებსა და ღრუბლებს) ტერიტორიაზე შემოსვლის საშუალებას არ აძლევს.
• ჰაერის შეკუმშვა და გაცხელება: მაღალი წნევა აიძულებს თბილ ჰაერს, დედამიწის ზედაპირისკენ დაეშვას. ქვემოთ ჩამოსვლის პროცესში ჰაერი იკუმშება, რაც ფიზიკის კანონების თანახმად, მის კიდევ უფრო ძლიერ გაცხელებას იწვევს.
• მზის უწყვეტი გამოსხივება: ვინაიდან გუმბათი ღრუბლების წარმოქმნას უშლის ხელს, მზის სხივები დაუბრკოლებლად და ინტენსიურად ათბობს ხმელეთს. მიწის მიერ გამოყოფილი სითბო ზევით ასვლას ვერ ახერხებს და ისევ ქვემოთ ბრუნდება, რაც ტემპერატურას ექსტრემალურ ნიშნულამდე ზრდის. ეს მოვლენა ხშირად იწვევს ისტორიულ სითბურ ტალღებს, გახანგრძლივებულ გვალვასა და ეკოლოგიურ კატასტროფებს.

ამჟამად, დასავლეთ და ცენტრალური ევროპა უპრეცედენტო კლიმატური კრიზისის წინაშე დგას. კონტინენტის თავზე მოქცეული მძლავრი სითბური გუმბათი, რომელსაც მეტეოროლოგები ჩრდილოეთ აფრიკიდან წამოსულ „აფრიკულ ანტიციკლონსაც“ უკავშირებენ, ისტორიულ ტემპერატურულ რეკორდებს ხსნის.

გაგიზიარებთ ინფორმაციას კონკრეტული ქვეყნების შესახებ, სადაც ყველაზე კრიტიკული მდგომარეობაა.

საფრანგეთი: ქვეყნის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილზე გამოცხადებულია უმაღლესი, წითელი დონის განგაში. ტემპერატურამ რიგ რეგიონებში 40°C - 43°C-ს გადააჭარბა, რაც ივნისის თვის აბსოლუტური რეკორდია. სიცხის გამო დაიხურა სკოლები, გაუქმდა საჯარო ღონისძიებები და სერიოზული შეფერხებებია სარკინიგზო მიმოსვლაში, რადგან მაღალი ტემპერატურა რელსების დეფორმაციას იწვევს.

გაერთიანებული სამეფო: ბრიტანეთში ივნისის ისტორიული რეკორდი მოიხსნა, როდესაც ტემპერატურამ 36.4°C-ს მიაღწია (წინა რეკორდები ძირითადად ივლის-აგვისტოში ფიქსირდებოდა). მაღალი ტენიანობა მდგომარეობას კიდევ უფრო ართულებს, განსაკუთრებით ღამით, რადგან ქვეყნის ინფრასტრუქტურა და საცხოვრებელი სახლების უმეტესობა არ არის აღჭურვილი კონდიცირების სისტემებით.

ესპანეთი და იტალია: ესპანეთში ტემპერატურა სტაბილურად 40°C-ზე მაღლა ნარჩუნდება. გვალვის გამო მკვეთრად შემცირებულია წყალსაცავების დონე, რაც სოფლის მეურნეობას სერიოზულ დარტყმას აყენებს. იტალიასა და ესპანეთში უკიდურესად გაზრდილია ტყის მასიური ხანძრების გაჩენის რისკი.ჯანდაცვის კრიზისი: ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) შეფასებით, მილიონობით ადამიანია რისკის ქვეშ. კლინიკებში 20%-ით არის გაზრდილი სასწრაფო გამოძახებების რიცხვი სითბური დაკვრის, გაუწყლოებისა და გულ-სისხლძარღვთა პრობლემების გამო.

მეცნიერებისა და მკვლევრების უახლესი კვლევების თანახმად, მსგავსი სისწრაფითა და სიმძლავრით სითბური გუმბათის ჩამოყალიბება ივნისის თვეში პრაქტიკულად შეუძლებელი იქნებოდა გლობალური დათბობისა და კლიმატური ცვლილებების გარეშე. ევროპა მსოფლიოში ყველაზე სწრაფად მზარდი დათბობის კონტინენტია და მიმდინარე სითბური ტალღა ნათელი ილუსტრაციაა იმისა, თუ როგორ გადაიქცა ექსტრემალური ამინდი ახალ ნორმად. მწვავეა არა მხოლოდ დღის რეკორდული ტემპერატურა, არამედ ღამის მაღალი მაჩვენებლებიც, რაც ადამიანის ორგანიზმს აღდგენისა და გაგრილების საშუალებას არ აძლევს.