Тбилиси

გლობალური დათბობა მხოლოდ დედამიწის საშუალო ტემპერატურის მატებას არ ნიშნავს. კლიმატის ცვლილება ცვლის ზღვის ყინულის რაოდენობას, ოკეანის ტემპერატურას, საკვების ხელმისაწვდომობას, გამრავლების პირობებსა და ცხოველების საცხოვრებელ გარემოს. განსაკუთრებით დაუცველები არიან ის სახეობები, რომლებიც ძალიან სპეციფიკურ გარემო პირობებზე არიან დამოკიდებული და სწრაფად შეცვლილ კლიმატს ადაპტაციისთვის საკმარისი დრო აღარ აქვთ.

ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) მონაცემებით, კლიმატის ცვლილება უკვე გავლენას ახდენს ათასობით სახეობაზე და ზრდის მათი გადაშენების რისკს. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ეს პრობლემა არქტიკასა და ანტარქტიდაში, სადაც ზღვის ყინული სწრაფად იცვლება.

იმპერატორის პინგვინი - ანტარქტიდის ყინულზე დამოკიდებული სახეობა

იმპერატორის პინგვინი კლიმატის ცვლილების ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მაგალითია. 2026 წლის აპრილში IUCN-მა მისი სტატუსი „გადაშენების საფრთხის წინაშე“ კატეგორიამდე გააუარესა. იმპერატორის პინგვინი გამრავლებისა და ბარტყების გასაზრდელად ზღვის ყინულზეა დამოკიდებული. თუ ყინული გაზაფხულზე ძალიან ადრე დაიშალა, ბარტყებს შესაძლოა ჯერ კიდევ არ ჰქონდეთ ცურვისთვის საჭირო განვითარება და კოლონიის გადარჩენა სერიოზულად დაზიანდეს.

IUCN-ის მიხედვით, 2009–2018 წლებში პინგვინის პოპულაციამ დაახლოებით 10%-ით იკლო, ხოლო კლიმატის ცვლილების გაგრძელების შემთხვევაში მისი პოპულაცია 2080-იანი წლებისთვის შესაძლოა დაახლოებით განახევრდეს. ეს ნიშნავს, რომ იმპერატორის პინგვინისთვის გლობალური დათბობა არა უბრალოდ დამატებითი საფრთხე, არამედ მისი მომავალი არსებობის ერთ-ერთი მთავარი განმსაზღვრელი ფაქტორია.

ანტარქტიდული ბეწვიანი სელაპი - საკვების დაკარგვის საფრთხე

ანტარქტიდული ბეწვიანი სელაპი 2026 წელს ასევე გადაიყვანეს გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფების კატეგორიაში.

მისი მდგომარეობის გაუარესება განსაკუთრებით საინტერესოა, რადგან კლიმატის ცვლილება მასზე მხოლოდ ყინულის დაკარგვის გზით არ მოქმედებს. ოკეანის დათბობის შედეგად კრილი, რომელიც სელაპებისთვის მნიშვნელოვანი საკვებია, უფრო ღრმა, ცივ წყლებში გადაადგილდება. შედეგად, სელაპებისთვის საკვები ნაკლებად ხელმისაწვდომი ხდება.

IUCN-ის მონაცემებით, ანტარქტიდული ბეწვიანი სელაპის ზრდასრული ინდივიდების რაოდენობა 1999 წლიდან 2025 წლამდე 2,187,000-დან დაახლოებით 944,000-მდე ანუ 50%-ზე მეტით შემცირდა.

ეს მაგალითი გვიჩვენებს, რომ კლიმატის ცვლილებამ შეიძლება ცხოველის გადარჩენაზე გავლენა არა მხოლოდ საცხოვრებელი გარემოს, არამედ მთელი საკვები ჯაჭვის შეცვლით მოახდინოს.

ქოჩრიანი სელაპი - არქტიკული ყინულის სწრაფი გაქრობა

ქოჩრიანი სელაპი, რომელიც ჩრდილოეთ ატლანტიკისა და არქტიკის რეგიონებში გვხვდება, კიდევ ერთი სახეობაა, რომლის მდგომარეობაც ბოლო წლებში გაუარესდა.

2025 წლის IUCN-ის განახლებაში ქოჩრიანი სელაპი „გადაშენების საფრთხის წინაშე“ კატეგორიაში გადავიდა. მისი მთავარი საფრთხე ზღვის ყინულის შემცირებაა.

სელაპები ყინულს იყენებენ გამრავლებისთვის, ბელების გასაზრდელად, დასასვენებლად და საკვების მოპოვებასთან დაკავშირებული პროცესებისთვის. არქტიკაში კლიმატის დათბობა განსაკუთრებით სწრაფად მიმდინარეობს. IUCN-ის მიხედვით, რეგიონი გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე დაახლოებით ოთხჯერ სწრაფად თბება.

ამიტომ ზღვის ყინულის შემცირება ქოჩრიანი სელაპისთვის პირდაპირ საფრთხეს წარმოადგენს და მომავალში მისი პოპულაციის მდგომარეობა კიდევ უფრო შეიძლება გაუარესდეს.

პოლარული დათვი - ყინულის გარეშე ნადირობა სულ უფრო რთულია

პოლარული დათვი კლიმატის ცვლილების ყველაზე ცნობილი სიმბოლოა. მისი მდგომარეობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ის არქტიკული ეკოსისტემის ზედა საფეხურზე მყოფი მტაცებელია.

პოლარული დათვი ძირითადად ზღვის ყინულს იყენებს სელაპებზე სანადიროდ. ყინულის შემცირებისას მას საკვების მოსაპოვებლად უფრო დიდი მანძილების გავლა უწევს და უფრო ხანგრძლივი პერიოდების განმავლობაში შეიძლება საკვების გარეშე დარჩეს.

IUCN-ის შეფასებით, პოლარული დათვისთვის კლიმატის ცვლილება და ზღვის ყინულის დაკარგვა მისი გრძელვადიანი გადარჩენის ყველაზე მნიშვნელოვანი საფრთხეა. სახეობა ამჟამად „მოწყვლად“ კატეგორიაშია და ჯერ-ჯერობით გადაშენების საფრთხის წინაშე არ არის.

პოლარული დათვის მაგალითი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: თუ მისი საკვები ჯაჭვის საფუძველი ზღვის ყინულთან დაკავშირებული ეკოსისტემა მუდმივად იცვლება, დათვს ახალი გარემოსთან შეგუება სულ უფრო გაუჭირდება.

ქორისნისკარტა ზღვის კუ - ტემპერატურა გავლენას ახდენს მომავალ თაობებზე

ქორისნისკარტა ზღვის კუ „კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ“ კატეგორიაშია.

მისი გადაშენების საფრთხის მთავარი მიზეზები მხოლოდ კლიმატის ცვლილება არ არის: სახეობას ასევე ემუქრება ჰაბიტატის დაკარგვა, თევზჭერაში შემთხვევითი დაჭერა, დაბინძურება და ისტორიული ექსპლუატაცია. თუმცა კლიმატის ცვლილება ამ პრობლემებს კიდევ უფრო ამძიმებს.

ზღვის კუების შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კვერცხების ინკუბაციის ტემპერატურა. ბარტყის სქესი გარემოს ტემპერატურაზეა დამოკიდებული: უფრო მაღალი ტემპერატურა, როგორც წესი, მდედრი ბარტყების უფრო დიდ რაოდენობას იწვევს. ამიტომ პლაჟების დათბობამ შესაძლოა პოპულაციაში სქესთა ბუნებრივი თანაფარდობა დაარღვიოს. გარდა ამისა, ზღვის დონის მატებამ და ძლიერი შტორმების გახშირებამ შეიძლება კვერცხების დასადები სანაპიროები დააზიანოს.

ამ შემთხვევაში კლიმატის ცვლილება სახეობას პირდაპირ „არ კლავს“, არამედ შეიძლება თანდათან შეცვალოს მისი გამრავლების პირობები ისე, რომ მომავალ თაობებს გადარჩენა გაუჭირდეთ.

რატომ არიან ეს ცხოველები განსაკუთრებით დაუცველები?ამ ხუთ სახეობას ერთი საერთო პრობლემა აქვს. ისინი ძლიერ არიან დამოკიდებული კონკრეტულ გარემო პირობებზე. პრობლემა მხოლოდ ის არ არის, რომ დედამიწა თბება. პრობლემა ისიცაა, რომ კლიმატი შეიძლება შეიცვალოს უფრო სწრაფად, ვიდრე ზოგიერთი სახეობა შეძლებს ახალ პირობებთან ადაპტაციას.